Sayı | Ausgabe: 208 (27.02.2019)
Gelecek sayı | Nächste Ausgabe: 28.03.2019

 

19. ve 20. yüz yılda Dersim'de asker olmak, vergi toplamak engemeli olmasından dolayı oldukca zordu. Asker ve vergi memuru geldiğinde asiler dağlara gizlenirlerdi. Feodal ağalar ve gerici din bezirganları bunun böyle olmasında en büyük etkendi. 1886, 1887, 1878, 1916, 1921, 1930, 1935, 1937, 1938 yıllarında kalkışmalar olmuş ve bastırılmıştır. Ancak, 1930 yılında Dersim derebeyi  Seyid Rıza ve aşireti vergileri bahane edip ayaklanırlar. Yusufhanlı, Haydaranlı, Demenanlı, Bahtiyar, Abbasusağı, Kureysanlı aşiretleri de bu kalkışmalara destek verirler. Cumhuriyet zor doğa koşullarına karşın, kalkışmayı bastırır. 21 Mart 1937 ayaklanması üç uçak filosunun katılımıyla bastırılır. Seyid Rıza, oğulları ve adamları teslim olurlar. (12 Eylül 1937 ) Daha sonra idam edilirler. (15 Kasım 1937 ) 1938'deki ayaklanma tamamen bertaraf edilir. Tüm ayaklanmalarda Alevilik için kurşun  sıkılmamıştır. Feodal beyler sırf kendi düzenlerini ayakta tutabilmek için direnmişlerdir. 
İngiliz Muhipler Cemiyeti, İngiliz Sevenler Derneği (Kanarya Sevenler Derneği değil ) ve işbirlikcileri aracılığı ile Kürt gerici ayaklanmalarına çanak tutarak, Türkiye'de karışıklıkları körükleyenler İngiliz ajanlarının ta... kendisiydiler. Dersim yöresinde de sadık işbirlikcilerinin başında Seyid Rıza gelmekteydi. '' Böl ve yönet '' ilkeleri ile yola çıkarak, halklar arasında düşmanlıkları körüklüyorlardı. Egemen devletlere bağımlı gerici-feodal Kürt örgütleri o yıllarda İngilizlerden çokca yardım görüyorlardı. En bilineni, tüm silahların İngiliz malı olmasıydı.
Mustafa KEMAL devrimci Cumhuriyet için savaş vermiştir. Ya Seyid Riza? O da kendi feodal çapulcu düzenini devam ettirmek için savaşmıştır. Ayrıca, Seyid Rıza Alevilik için tek kurşun sıkmamıştır. Lenin, Mao ve dünyadaki ulusal kurtuluş mücadelesi kahramanlarının devrimci Cumhuriyet'e ve önderi Mustafa Kemal ATATÜRK'e olan hayranlıkları bilinmektedir. Hal böyle olunca, şapkamızı önümüze koyup düşüneceğiz devrimci kardeşim.
1937 Dersim ayaklanması Komintern belgelerinde (Komintern Belgelerinde Türkiye-Kürt Sorunu- Kaynak Yayınları 1994- İstanbul ) '' Feodal unsurlar, Kemalist parti tarafından gerçekleştirilen reformlara rağmen, bugüne kadar ülkenin bu sapa bölgesinde barınmayı başarmışlardır. Dersim, Türkiye'nin ulusal ekonomisinin dışında kalmaktaydı. Öyle ki, başka bir vilayetten hiç bir tüccar, Dersim'de iş yapmayı göze alamazdı. Devletin Dersim'de askerlik yükümlülüğünü gerçekleştirmesi ve yasal vergileri toplaması, bugüne kadar mümkün olmamıştır. İsyanın arifesinde tapu kadastro idaresi, feodal aşiret reislerinin elinde bulunan halka ait malların incelenmesi ve saptanmasına ilişkin hükümet önlemlerini uygulamaya başlamıştı. Bu durumda feodalizm, kendi yasa dışı egemenliğinin iktisadi temellerini yitirme tehlikesiyle karşı karşıya bulundugunu hissetti. İste, özellikle bu önlem, isyana yol açan neden olmuştur.'' Sovyet ve Türk koministleri gerici ayaklanmalara hiç bir biçimde destek olmadılar. Kominist Enternasyonel ( Komintern ) belgelerinde bunun nedenleri net bir şekilde açıklanıyor. 1925 yılında yapılan açıklamada; ''Mustafa Kemal, genel olarak ulusal kurtuluş hareketını temsil etmekte ve Türkiye'nin demokratlaşması ve feodal kalıntılar ile Müslüman din adamlarının etkisinden kurtarılması için çalışmaktadır. Kemal'e karşı, ilk olarak emperyalizm, ikinci olarak feodal ağalar, üçüncü ölarak din adamları ve dördüncü olarak liman şehirlerinin yabancı sermayeye bağlı ticaret burjuvazisi mücadele etmektedir.''
Kılıçdaroğlu'nun itibarını iade etmek istediği Seyid Rıza, 30 Temmuz 1937 tarihli mektubunda İngiliz Dışişleri Bakanı'na şöyle seslenir: ''Türk Hükümeti Dersim'e girmeye kalkıştı, Türk ordusunu başarısızlığa ugrattık, direnişimizin karşısında Türk uçakları bombalamaya başladı. Sayın ekselanslarına sesleniyorum, hükümetinizin yüksek manevi etkisinden Kürt halkını yararlandırmanızı istirham ediyorum, en derin saygılarımın kabulünü rica ediyorum.'' (The National Archives- London   No: FO 371/ 20864 /E 5529) İbretlik bir belge bu... Tam bir İngiliz uşaklığı. Ya devrimi savunacaksın, ya da gerici karşı devrimi. Seyid Rıza'ya neredeyse sosyalist halk önderi diyecekler. Anlamakta zorluk cekiyorum. Bu zat '' Kürdistan bereketli toprak. Anadolu çorak '' diyerek, ayaklandığı bölgeyi İngiliz emperyalizmine ''gel... gel...'' diyerek adeta peşkeş çekiyordu. Bu zata mı itibarı iade edilecek? Çok yazık...
1937 Dersim ayaklanmasını başkentine mektupla bildiren Amerikan Büyükelçisi, yerinde bir tahlil yapıyor. '' Dağlık olan çoğrafi yapısından dolayı, bölgenin erişilmesi güç bir durumda bulunması, bölge halkının geri kalmışlığı, sorunun temelini oluşturmakta. Sert iklim koşulları, toprağın işlenmesinde önemli güçlükler yaratıyor. Hırsızlık ve eşkiyalık yörede oldukca yaygın ve yalnız yöre insanları değil, komşu vilayetlerin insanları da etkileniyor. Toplumun sosyal yapısı tipik feodal özellikler taşıyor, geniş halk yığınlarına hükümetle olan tek irtibatını aşiret reisleri sağlıyor. Türk hükümeti ekonomik açıdan sorunu çözmeye çalışıyorsa da, yöre insanları yollar, ökullar, köprüler vs... yapılmasına karşı koyuyor. Son ayaklanma, hükümetin, bölgenin sosyal ve ekonomik şartlarını islah etmek üzere geliştirdiği reform programını, daha önce elde ettikleri haklara tecavüz olarak gören aşiret reisleri tarafından başlatıldı.''
Yukarıdaki açıklamada da görüldüğü gibi, olayın Alevileri ve Kürtleri yok etmekle bir ilgisi görülmüyor.
 Tunceli, % 90 lise mezunu ortalaması ile okumada Türkiye birincisi ilimizdir. Tunceli halkı çok okur, araştırmacıdır. Yıllardır CHP'ye oy verir, Mustafa Kemal'ìn partisine... Bu oran % 70 gibi hiç te küçümsenmeyecek bir orandır. Bugün Tunceli halkı ağalığa, şeyhliğe, din bezigancılığına, kısacası; feodalizme karşıdır. Mustafa Kemal ATATÜRK'ün düşünceleri yollarını aydınlatmıştır. Ödünsüz, çağdaş yaşamı savunurlar. Seyid Rıza sosyalist halk önderi midir? Yoksa gerici bir derebeyi midir? Evet, herkesin hem fikir olduğu gibi, gerici bir derebeyidir. Sayın Kılıçtaroğlu oturduğu ATATÜRK'ün koltuğundan Seyid Rıza'ya itibarını iade edemez. Çok yakışıksız.... Anadolu'da yalnızca Dersim isyanı olmamıştır. Yozgat'ta, Konya'da ve daha bir çok yerde İngiliz emperyalizminin desteğini alan kalkışmalar olmuştur. Dervis Vahdeti, İskilipli Atif Hoca, Sultan Vahdettin, Said-i Kürdi, Derviş Mehmet, Ali Galip, Çapanoğlu, Anzavur  ayaklanmalarını örnek olarak gösterebiliriz. Devrimci Cumhuriyet gerekeni yapmıştır. Hem devrimciliği savun, hem feodal ağalara itbarını ver, methiyeler düz... Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu ?

Köşe Yazarları | Autoren
Köşe Yazarları | Autoren