Sayı | Ausgabe: 224 (16.06.2020)
Gelecek sayı | Nächste Ausgabe: 15.7.2020

31.01.2018

Yağda eriyen vitaminlerYağda eriyen vitaminlerA vitamini, karaciğerde depolanır ve bitkilerde beta karoten halinde bulunur. Oluşumu sırasında böbreklerin rolü vardır. Zaten A vitamini böbreklerde bulunan tek vitamindir. Göz sağlığı için çok önemlidir. A vitamini eksikliği çok sık görülmemekle birlikte, eksikliğinde derinin pullanması, akne gibi cilt sorunları, iskelet gelişiminin duraklamasını içeren büyüme eksikliği, kornea ile ilgili sorunlar ve körlük görülebilir. Ayrıca A vitamini eksikliğinde bağışıklık sistemi ve vücut direnci azaldığından, kişiler daha kolay hastalanır.D vitamini, kalsiyum ve fosforun emilimi ve özellikle çocuklarda büyüme için gerekli bir vitamin olarak bilinir. Güneş ışığı almayanlarda veya yaşlılıkta eksikliği görülür. Crohn ve ülseratif kolit hastalıklarında da eksiktir. Kas zayıflığına karşı vücudu korur. Kalp atışının düzenlenmesinde etkilidir. Tiroid fonksiyonları ve normal kan pıhtılaşması için gereklidir. Sindirim sisteminden kalsiyum emilimini artırır ve kemiklerde kalsiyum birikimine yardım eder. Hücre büyümesi, bağışıklık sistemi ve enerji metabolizması üzerine faydalıdır. Diyabeti önlemede rolü olduğu ileri sürülür. Eksikliğinde prostat ve meme kanseri, romatoid artrit ve MS (multipl skleroz) gibi otoimmün hastalıkların görülme riski artar. Aşırı vitamin D, osteoporozu önlemez hatta osteoporozun kötüleşmesine neden olabilir. Sarkoidoz, tuberküloz veya lenfoması olan hastaların ağız yolu ile D vitamini almaktan kaçınmaları gerekir.E vitamini, sekiz farklı çeşidi vardır. En aktifi alfa-tokoferoldur ve yağda çözünen önemli bir antioksidandır. Işık ve özellikle UV ışınlara karşı dayanıksızdır. Kızartmalarda E vitamininin % 50-90'ı kayıp olur. Kalp damar hastalıkları, bazı kanser türleri ve bazı kronik hastalıkların riskini azaltır. Şeker hastalığında, sporcuları kuvvetlendirmede, erkek kısırlığını düzeltmede, prostat büyümesini kontrol altında tutmada, katarakt meydana gelmesini önlemede ve bazı deri hastalıklarını tedavi etmede kullanılmaktadır. Sinir sisteminin, kasların, hipofiz ve sürrenaller gibi endokrin bezlerin ve üreme organlarının fonksiyonları için öneme sahiptir. Ayrıca nükleik asit metabolizması, askorbik asit sentezi ve kükürtlü aminoasit metabolizmasında rol oynar. Bebeklerde pek çok amaçla kullanılmaktadır.K Vitamini, ısıya oldukça dayanıklıdırlar ve suda çözünmezler. İnsanlar günlük K vitamini katkısına ihtiyaç duymazlar. Yetersizliğinde pıhtılaşmada sorunlar ve aşırı kanama ortaya çıkar.Suda çözünen vitaminlerSuda eriyen vitaminler, organizmada depolanmadıkları için daha sık gereksinim duyulur. Bunlar: C vitamini, Tiamin (B1), Riboflavin (B2), Niasin (B3), Pantotenik asit (B5), Piridoksin (B6), Kobalamin (B12), Biotin, Folik asit (folacin) dir.C Vitamini (Askorbik asit), antioksidan bir vitamindir. Ayrıca demir emilimini de olumlu etkiler. Enfeksiyona karşı etkilidir. Kanser hücrelerini tahrip ederek öldürür. Bağışıklığı güçlendirerek hastaları enfeksiyonlardan korur. Antiinflamatuar etki ve kemikte kalsiyum birikimini sağlayarak ağrı eşiğini azaltır. Enerjiyi artırarak kişinin kendini iyi hissetmesine sağlar. Yetersizliğinde eklem ağrıları, yaraların geç iyileşmesi, varise kadar giden damar problemleri görülür. Enfeksiyonlara karşı kişinin direnci azalır. Diş eti kanaması olur. Kronik hastalıklarda ve kanserde C vitamini düzeyleri çok düşüktür.B1 Vitamini (Tiamin), karbonhidrat metabolizması için çok önemlidir. Karbonhidratlardan enerji üretilmesine yardımcı olur. Tiamin eksikliğinde iştahsızlık, depresyon, yorgunluk, sindirim rahatsızlıkları, kas ve sinir rahatsızlıkları ve Beriberi hastalığı görülür.B2 Vitamini (Riboflavin), hücrede enerji oluşumu ve hücre solunumunda önemlidirler. Göz yorgunluğu, katarakt önlenmesi ve tedavisinde gereklidir. Deride kepekleri giderir. Karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmasına yardımcı olur. Deri dokularının, tırnakların ve saçların oksijen kullanımında rolü vardır. Demir ve B6 vitamini alımına yardımcı olur. Aşırı alkol, en büyük düşmanıdır. Ayrıca antibiyotikler ve sakinleştiriciler de B2 vitamini düzeyini azaltırlar. Eksikliği, hamilelikte bebeğin gelişimine zarar verebilir.B3 Vitamini (Niasin-Nikotinik asit) enerji metabolizması, nükleik asit, protein, yağ ve karbonhidrat metabolizmasında gereksinim duyulan bir vitamindir. Kan dolaşımını düzenler. Merkezi sinir sisteminin çalışmasına yardımcı olur. Beyin ve hafıza fonksiyonları üzerine etkilidir. İnsülin, östrojen, progesteron ve testosteron sentezi için ortamda yeterli miktarda B3 vitamini olması gerekir. Stres hormonlarının sentezinde de rolleri vardır. Kolesterol sentezini engeller. Ayrıca toksik maddelerin vücuttan atılmasında rol oynar. Gebelikte dikkatle kullanılmalıdır. Yüksek dozlarda saf nikotinik asit mide ülserleri, gut, glokom, diyabet ve karaciğer hastalıklarında sağlık problemlerini arttırabilirler. Niasinin kısmî eksikliği metabolizma yavaşlamasına ve soğuğa dayanıksızlığa yol açar. Aşırı eksikliği insanlarda pellegra adı verilen ve sinir sisteminde fonksiyon bozukluğu, mide-bağırsak sistemi bozukluğu, ishal, zihin bulanıklığı, depresyon, dermatit ve çeşitli cilt lezyonları ile karakterize bir hastalık oluşur.B5 Vitamini (Pantotenik Asit) hem hayvansal hem de bitkisel kaynaklarda bulunabilir. Karbonhidrat, yağ ve protein metabolizması için gereklidir. Bu vitamin yiyeceklerde yeteri kadar bulunduğu için eksikliğine pek rastlanmaz. Ancak eksikliğinde deride yaralar, saç dökülmesi, sinir sistemi bozuklukları gibi belirtiler görülebilir.B6 Vitamini (Piridoksin) özellikle protein metabolizmasında çok önemli bir koenzimdir ve birçok nörotransmitterin sentezinde rol alır. İşlenme ve pişirme sırasında kolaylıkla bozulur. Asetil kolin, GABA, serotonin gibi nörotransmitterler için gereklidir. B12 emilimine pozitif etki eder. Ayrıca, magnezyum ve çinko gibi birçok mineralin vücut içindeki işlevlerine de pozitif etki eder. Hemoglobin sentezinde görevlidir. Hamile ve emzikli kadınların piridoksin ihtiyacı artar. Aşırı alkol, sigara ve kan basıncı düşüren ilaçlar eksikliğine neden olur. Eksikliğinde aşırı stres, depresyon, ruhsal dengesizlik ve bozukluklar, nörit (sinir iltihabı), koordinasyon bozuklukları, anemi (kansızlık), göz ve ağız çevresinde ağrılar ve yaralar, zayıf bağışıklık - kolayca hastalanma, kaşıntı, uykusuzluk, baş ağrıları olmak üzere birçok belirti görülür.B7 vitamini (Biotin, H vitamini) saçlara ve tırnaklara pozitif etkisi vardır. Birçok kozmetik ürününde bulunmaktadır. Yağ, protein ve karbonhidrat metabolizmalarında koenzim olarak görev alır. Aynı zamanda hücre gelişimine katkıda bulunur. Kanın şeker seviyesini ortalama düzeyde tutmaya yardımcı olur. Kemik iliği ve sağlıklı sinir dokuları için gereklidir. Biotin yetersizliğine müdahale edilmez ise çok tehlikeli olabilir. Biotin yetersizliğinde kuru ve pullaşan deri, solgunluk, iştahsızlık, kas ağrıları, kolayca kopan, kırılan saçlar, saç dökülmesi, kellik, aşırı yorgunluk, mide bulantısı ve kusma, depresyon, dil iltihabı ve yüksek kolesterol görülür.B9 Vitamini (Folik asit) UV ve yüksek ısıya duyarlıdır. Çocuklar ve yetişkinler sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin üretimi için folik aside ihtiyaç duyarlar. Hamilelikte ihtiyaç % 50 kadar artar. Erkeklerde sperm için gereklidir. Obezite ve tip 2 diyabetin önlenmesinde bir rolü olabilir. Karaciğerde ve kanda kolesterol birikimi azaltabilir. Eksikliğinde DNA sentezi ve tamiri bozulur ve bu kanser gelişimine neden olabilir. Düşük folat düzeyi homosistein birikimine yol açabilir. Dilde iltihap, ishal, depresyon ve konfüzyon görülür. Şizofreni riskini artırabilir. Gelişen embriyoda nöral tüp defektleri olmak üzere birçok sorunlara sebep olabilir.

Köşe Yazarları | Autoren
Köşe Yazarları | Autoren