Sayı | Ausgabe: 224 (16.06.2020)
Gelecek sayı | Nächste Ausgabe: 15.7.2020

29.10.2018

 

Karnın arka bölümünde bulunan pankreas “pankreatik kanal” adı verilen bir tüp aracılığıyla bağırsaklara sindirim suyu ve enzim salgılar. Pankreasın salgıladığı bu sıvı ve enzimler safra suyuyla (ödsuyu) ile birleşerek gıdaların sindirilmesinde kullanılır.Karnın arka bölümünde bulunan pankreas “pankreatik kanal” adı verilen bir tüp aracılığıyla bağırsaklara sindirim suyu ve enzim salgılar. Pankreasın salgıladığı bu sıvı ve enzimler safra suyuyla (ödsuyu) ile birleşerek gıdaların sindirilmesinde kullanılır.Pankreasın bir diğer önemli görevi ise kana insülin ve glukagon hormonları salgılayarak gıdalardan gelen glikozun (şekerin)hücrelere ulaştırılması ve vücudun enerji üretimine katkıda bulunmasıdır. Kandaki glikozu hücrelere dağıtan insülin bu sayede kan şekeri seviyesinin dengede kalmasını sağlar.Sağlıklı bir kişide pankreas tarafından üretilen ve sindirim sırasında kullanılan sıvılar ince bağırsağa gelene kadar aktif değildir.Ancak pankreas iltihaplandığında bu sıvılar hemen pankreas içinde aktif hale gelir ve kendisini üreten dokularda tahribat yaratır.Pankreas İltihabı Belirtileri ve TürleriPankreas iltihabı pankreatitin akut ve kronik olmak üzere 2 farklı türü vardır. Her iki pankreas iltihabı da ciddi komplikasyonlara yol açabilir ve zamanında müdahale edilmezse kanama, enfeksiyon ve dokularda kalıcı hasarlar meydana gelebilir.Akut PankreatitAkut pankreatit aniden ortaya çıkan ve tedaviyle birkaç gün içinde iyileşen pankreas iltihabıdır. Tedavi edilmediği taktirde hayati tehlike yaratan ciddi komplikasyonlara yol açabilir.Ülkemizde yayınlanmış bir istatistik yok ancak sadece ABD’de her yıl 200 binden fazla insan akut pankreatit şikayetiyle hastanelere başvurmaktadır.Akut pankreatitin başlıca nedeni safra taşıdır. Diğer nedenleri arasında aşırı alkol tüketimi, karın bölgesinde yaşanan travmalar, bazı ilaçlar, enfeksiyonlar, bölgede bulunan tümörler ve pankreas anormallikleridir.Akut pankreas iltihabı bulunan kişilerin yaklaşık %30’unda iltihabın nedeni belirlenememektedir.BelirtileriAkut pankreas iltihabı aniden başlayan ve giderek artan ağrıyla kendini belli eder. Ağrı genellikle karnın üst bölgesindedir ancak bazı durumlarda sırta vurabilir. Yemek sonrası kötüleşen bu ağrılar birkaç gün boyunca devam edebilir. Akut pankreatiti olan kişi kendini çok hasta hisseder ve dışarından da öyle görünür.Diğer belirtileri şöyledir;• Karın şişliği• Mide bulantısı ve kumsa• Ateş (hafif olabilir)Akut pankreatit vücudun su kaybetmesine ve tansiyonun düşmesine neden olabilir. Kalp, akciğer ve böbreklerde hasar oluşabilir ve eğer pankreasta kanama meydana gelirse hasta şoka girebilir.TedavisiAkut pankreas iltihabı tedavisi için hastanın birkaç gün boyunca hastanede yatması istenebilir ve bu süreçte intravenöz sıvılar, antibiyotik ve ağrılar için ağrı kesiciler verilebilir.Hastanın gıda ve içecek tüketimi pankreasın dinlenebilmesi için minimumda tutulur. Hasta kusuyorsa midedeki fazla sıvının ve havanın dışarı çıkılabilmesi için burundan bir tüp takılabilir.İltihabın neden olduğu komplikasyonlar kötüleşmedikçe iltihap birkaç gün içinde iyileşebilir. İltihabın iyileşmediği durumlarda pankreasa binen yükü en aza indirebilmek için hastaya birkaç hafta boyunca nazogastrik beslenme adı verilen, burun ve boğazdan geçen ince bir boruyla sıvı besin verilebilir.İltihap geçtikten sonra taburcu olan hastaya sigara içmemesi, alkol tüketmemesi ve yağlı gıdalardan uzak durması önerilir. Akut iltihaplanmanın nedeni bulunamadıysa doktorunuz taburcu olduktan sonra bazı testler için geri gelmenizi isteyebilir.Kronik PankreatitKronik pankreas iltihabı akut iltihaba göre daha ciddi bir durumdur ve dokularda kalıcı tahribata yol açma ihtimali daha yüksektir.Kronik ve akut pankreatit gibi sindirim enzimlerinin pankreas ve yakın dokulara ataklar gerçekleştirmesiyle oluşur.Kronik pankreas iltihabının en sık görülen nedeni uzun yıllar devam eden aşırı alkol tüketimidir. Diğer nedenleri arasında kalıtsal pankreas bozuklukları, kistik fibrozis, yüksek kalsiyum düzeyi (hiperkalsemi), kanda yüksek oranda yağ bulunması, bazı ilaçlar ve bazı bağışıklık sistemi hastalıkları bulunmaktadır.Kronik pankreas iltihabının en yaygın olarak görüldüğü yaş aralığı 30-40 arasıdır. Ancak kalıtımsal nedenlere bağlı olarak oluşan pankreas iltihabı 30 yaşından önce ortaya çıkabilir.BelirtileriKronik pankreas iltihabı olan kişilerin çoğunda karnın üst bölgesinde ağrılar görülür. Ağrı sırta yayılabilir ve yemek yedikten veya bir şey içtikten sonra şiddetlenebilir.Bazen iltihap ilerledikçe ağrılar ortadan kalkabilir. Bunun nedeni pankreasın artık ağrıya yol açan enzimleri üretemeyecek kadar tahrip olmasıdır.Kronik pankreas iltihabının ağrı dışında kalan diğer belirtileri şöyledir;• Mide bulantısı• Kusma• Kilo kaybı• İshal• Yağlı dışkıKişi normal yeme alışkanlıklarını sürdürse dahi kilo kaybedebilir. Buna pankreasın üretmesi gereken sindirim sıvılarını üretememesi ve gıdaların tam anlamıyla sindirilememesi yol açar.Sindirim düzgün çalışmadığı için gıdalardan yeterince vitamin, mineral, yağ, protein ve karbonhidrat alınamaz.TedavisiKronik pankreatiti olan kişi hastaneye yatırılır ve ağrıların hafiflemesi için ağrı kesici verilir. Hasta kilo kaybetmeye devam ediyorsa nazogastrik beslenme uygulanır.Pankreas normal beslenmeye geçildiğinde sindirim enzimlerini üretemeyecek durumdaysa her öğünle birlikte sentetik enzim takviyesi yapılır. Sentetik enzimler kişinin kaybettiği kiloları geri almasına yardımcıdır.Bu aşamadan sonra hastanın beslenme programı düzenlenir ve az yağlı, küçük ve sık öğünlerle beslenmesi sağlanır. Kafeinli içeceklerden uzak durmak ve bol bol sıvı almak tedavi sürecinde önemli noktalardır.Kronik pankreatiti olan hastalara iltihabın başlangıç aşamalarında dahi olsa sigaradan ve alkolden uzak durmaları önerilir.Pankreas İltihabı Önlenebilir mi?Kalıtımsal nedenlere bağlı pankreas iltihabını önlemek mümkün değildir. Ancak beslenmenizde ve yaşam tarzında yapacağınız bazı düzenlemelerle geri kalan nedenlere bağlı olarak gelişen pankreas iltihabı riskini önemli oranda azaltabilirsiniz.Örneğin pankreatitin başlıca nedenlerinden biri olan alkolü hayatınızdan çıkarabilir ya da en azından belirli aralıklarla, kontrollü olarak tüketebilirsiniz. Daha az yağlı gıda ve daha çok taze meyve sebze tüketerek, ideal kilonuzu koruyarak pankreas iltihabının bir diğer sebebi olan safra taşı oluşumu riskini azaltabilirsiniz.Ayrıca hızlı kilo kaybetmenize neden olan diyetlerden uzak durmalısınız. “Şok diyet” olarak tanımlanan bu diyetler kandaki kolesterol seviyesini yükselterek safra taşına yol açabilir.Araştırmalar -tüm diğer zararlarının yanında- sigara içmenin akut pankreas iltihabı riskini arttırdığını ortaya koymaktadır. Bu konuda 85 bin kişinin katılımıyla yapılan bir araştırmaya göre 20 yıl boyunca günde 1 paket ve daha fazla sigara içenlerin safra taşına bağlı akut pankreas iltihabı yaşama ihtimali içmeyenlere oranla 2 kat daha fazla.

Köşe Yazarları | Autoren
Köşe Yazarları | Autoren