AVUSTURYA İCRA HUKUKUNDA YETKİ VE YETKİSİZ İCRA MERCİİNE KARŞI HUKUKİ KORUMA

09.10.2026

İcra hukukunda yetki, cebri icranın hangi mahkeme tarafından yürütüleceğini belirleyen temel usul kurallarından biridir. Yetki kurallarının amacı yalnızca icra işlemlerinin hangi mahkeme tarafından gerçekleştirileceğini belirlemek değil; aynı zamanda icra takibinin düzenli, öngörülebilir ve tarafların usulî güvencelerini koruyacak şekilde yürütülmesini sağlamaktır. Avusturya hukukunda cebri icra esas olarak Exekutionsordnung (EO) tarafından düzenlenmektedir. İcra takibi yetkili mahkeme (Exekutionsgericht) tarafından yürütülür. § 3 EO uyarınca, kanunda aksi öngörülmedikçe, icranın kabulü ve yürütülmesi bakımından görevli mahkemeler hukuk işlerine bakan Bezirksgerichte’dir.

Avusturya İcra Hukukunda Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi

Avusturya İcra Kanunu olan Exekutionsordnung, icranın türüne göre farklı yer bakımından yetki kuralları öngörmektedir.

Taşınır mallara yönelik para alacağı icrası:

Para alacağının taşınır malvarlığı üzerinden tahsili amacıyla yürütülen icrada, kural olarak borçlunun (verpflichtete Partei) genel yargı yerinin bulunduğu yerdeki Bezirksgericht yetkilidir.

§ 4 Abs. 1 EO uyarınca, başka bir düzenleme bulunmadığı sürece, taşınır mallar üzerindeki para alacağı icrasında yetkili mahkeme, borçlunun genel yargı yerinin bulunduğu mahkemedir. 

Taşınmaz mallara yönelik icra:

Taşınmaz malların cebri icrası bakımından ise borçlunun yerleşim yeri değil, esas olarak taşınmazın bulunduğu yer ve taşınmazla ilgili Grundbuch sistemindeki mahkeme bağlantısı önem kazanmaktadır.

§ 5b EO uyarınca, bir taşınmazın para alacağının tahsili amacıyla icra konusu yapılması halinde, kural olarak Grundbuch’u tutan mahkeme yetkilidir. Taşınmazın bulunduğu yer ile Grundbuch’un tutulduğu mahkeme çevresinin farklı olması halinde, icranın fiilî olarak yürütülmesi bakımından taşınmazın bulunduğu yerdeki Bezirksgericht devreye girebilir. 

Bu düzenleme, taşınmaz icrasında yer bakımından yetkinin çoğu durumda kesin nitelikte olmasının ve taşınmazla doğrudan bağlantılı mahkemenin esas alınmasının bir sonucudur.

Teslim borçlarının icrası:

İcra konusu bir taşınır veya taşınmazın teslimi ya da belirli bir davranışın gerçekleştirilmesi veya gerçekleştirilmemesi ise farklı yetki kuralları uygulanabilir.

Örneğin § 5c EO uyarınca, teslim edilmesi gereken eşyanın bulunduğu yerdeki mahkeme belirli icra türleri bakımından yetkilidir. Taşınmazla ilgili bazı icra türlerinde ise yetki yine § 5b EO’deki taşınmaz icrasına ilişkin kurallara bağlanmıştır. 

Bu nedenle Avusturya hukukunda “hangi mahkeme yetkilidir?” sorusunun cevabı verilirken yalnızca borçlunun yerleşim yerine bakılması yeterli değildir. Öncelikle icranın konusu ve türü belirlenmeli, ardından EO’daki ilgili yetki hükmü uygulanmalıdır.

Yetki İtirazı Kavramı:

§ 54 EO uyarınca icranın verilmesi (Bewilligung der Exekution), alacaklının talebi üzerine mahkeme tarafından karara bağlanır.

Bu nedenle borçlunun yetki itirazı yetkisiz mahkemenin verdiği icra kararına karşı öngörülen kanun yolları ve usulî başvuru mekanizmaları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Yetkisiz Mahkemenin İcra İşlemi Yapması:

Avusturya hukukunda yetki eksikliğinin hukuki sonucu, yetki kuralının niteliğine göre değişebilir.

Özellikle uluslararası yargı yetkisi veya mahkemenin yargı yetkisine ilişkin ağır bir eksiklik söz konusu olduğunda, Avusturya Jurisdiktionsnorm (JN) § 42 uyarınca mahkemenin yetkisizliğini süreç içerisinde dikkate alması mümkündür. Hatta düzenlemenin kapsamına giren durumlarda mahkeme, yargı yetkisinin bulunmadığını ve önceki işlemlerin hükümsüzlüğünü karar altına almak zorundadır.  Bu nedenle somut olayda öncelikle hangi yetki kuralının ihlal edildiği ve bu kuralın zorunlu (unabdingbar/zwingend) mı yoksa tarafların iradesine açık bir yetki kuralı mı olduğu belirlenmelidir.

İcra Kararına Karşı Rekurs:

Avusturya hukukunda yetkisiz bir mahkemenin icra kararı vermesi halinde önemli hukuki koruma araçlarından biri Rekurs’tur.

§ 65 Abs. 1 EO uyarınca, Exekutionsverfahren kapsamında verilen mahkeme kararlarına karşı, kanunda aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece Rekurs yoluna başvurulabilir. 

Mahkemenin verdiği icra kararına karşı kanun yoluna başvurma ve yetkisizlik iddiasını bu başvuru kapsamında ileri sürme şeklinde ortaya çıkmaktadır. 

Yetkinin Resen Dikkate Alınması Meselesi:

Avusturya hukukunda yetkinin resen incelenip incelenmeyeceği, yetkinin türüne göre değerlendirilmelidir.

Özellikle ulusal yargı yetkisinin bulunmaması gibi ağır yetki sorunlarında § 42 JN, mahkemeye belirli durumlarda yetkisizliği resen dikkate alma yükümlülüğü getirmektedir. 

Bununla birlikte her yer bakımından yetki kuralının aynı nitelikte olduğu kabul edilmemelidir. Özellikle icra hukukunda EO’nun icranın türüne göre özel mahkeme belirlediği durumlarda, ilgili özel yetki kuralının niteliği ayrıca incelenmelidir.

Bu bakımdan Avusturya hukukunda “yetki kamu düzenindendir ve mahkeme her durumda resen dikkate alır” şeklinde genel bir formül kullanılması isabetli olmayacaktır.